Koje alate ima EU da održi pritisak na Milorada Dodika?

Foto: Predsjedništvo BiH

“Tihe” sankcije i smanjenje ekonomske pomoći Republici Srpskoj (RS), to su mehanizmi kojima Evropska unija (EU) može da izvrši pritisak na Milorada Dodika, predsjednika ovog bh. entiteta, ocjenjuju analitičari u razgovoru za Radio Slobodna Evropa (RSE).

Ipak, dodaju da će zbog korištenja tih mehanizama najviše da ispaštaju građani RS.

Američki državni sekretar, Entoni Blinken (Antony Blinken) i njemačka šefica diplomatije Analena Berbok (Annalena Baerbock) su na konferenciji za novinare 15. septembra poručili da je potrebno održavati pritisak na one koji “Bosnu i Hercegovinu izlažu velikom riziku”, apostrofirajući ime Milorada Dodika.

Delegacija EU u BiH nije odgovorila na upit Radija Slobodna Evropa o mehanizmima koji su na raspolaganju Uniji, već nas je preusmjerila na portparola EU za susjedstvo i proširenje. Odgovor nije stigao do zaključenja ovog teksta.

Dodik je već od ranije pod sankcijama Sjedinjenih Država i Velike Britanije, ali ne i EU, zato što je Mađarska protiv toga. Na nivou EU, potreban je konsenzus svih 27 članica da bi se nekome nametnule sankcije.

Evropski parlament je više puta tražio uvođenje sankcija protiv predsjednika RS, ali na te zahtjeve još nema odgovora Evropske komisije. EU nema obavezu da ispoštuje zahtjev parlamenta.

Dosadašnje mjere protiv RS

Još 2011. EU je uspostavila tzv. okvir sankcija za BiH, koji joj omogućava da uvede restriktivne mjere protiv osoba koje ugrožavaju bezbjednost u BiH i podrivaju Dejtonski sporazum.

Radi se o praznoj listi na kojoj se mogu dodavati imena po potrebi, a na njoj i dalje nema nijednog imena.

U februaru prošle godine EU je zamrznula 600 miliona evra namijenjenih za izgradnju dionice autoputa Vc kroz Republiku Srpsku, dok se ne stabilizuju prilike u ovom entitetu.

Bosna i Hercegovina, infografika Koridor VC, februar 2022.
Bosna i Hercegovina, infografika Koridor VC, februar 2022.

Krajem juna, EU je odobrila 298 miliona evra bespovratnih sredstava za projekte u entitetu Federaciji BiH, dok osam projekata obnove vodovodne i kanalizacione mreže u RS nije dobilo zeleno svjetlo Evropske komisije.

Tada je iz Delegacije EU u Bosni i Hercegovini rečeno da projekti iz RS nisu ispunili potrebne kriterijume.

‘Ogromna šteta se čini građanima’

Politički analitičar iz Sarajeva Adnan Huskić smatra da sankcije trenutno otpadaju, jer je vlast u Mađarskoj, predvođena premijerom Viktorom Orbanom, poručila da ih neće podržati.

Ipak, on u izjavi za RSE podsjeća da je moguće djelovanje kroz bankovni sektor, jer je BiH, a samim tim i RS, duboko integrisana u finansijske procese Zapada.

“Većina komercijalnih banaka u RS su zapadne banke. Sasvim sigurno ćete imati pritiske koji dolaze sa te strane, posebno što sve manje bude novca, posebno kako budu kasnile plate pa ni ljudi više ne budu mogli servisirati svoje kreditne obaveze, jer to je pitanje koje će se vrlo brzo pojaviti u RS”, ocjenjuje Huskić.

On dodaje da će se sve na kraju “fakturisati” građanima, kao rezultat djelovanja Dodika i ljudi oko njega.

“Ogromna šteta se čini građanima RS, to je više nego jasno. Sasvim sigurno neće niti gospodinu Dodiku niti nekom iz njegovog okruženja nešto zafaliti, zato što se sankcije bilo vidljive, bilo nevidljive, uvode, u konačnici, građanima Republike Srpske, ili se barem ispostavljaju njima kao faktura”, kazao je Huskić.

Prema njemu, sankcije su najbolji mehanizam za izolaciju pojedinaca, te zato očekuje određene pritiske na Mađarsku po tom pitanju.

“Možda je Mađarska na tom mjestu i da bi istražila nešto na drugoj strani”, rekao je Huskić.

Mehanizmi EU su vrlo fleksibilni, ali njihova primjena je spora, kaže za RSE Aleksandar Trifunović, urednik portala “Buka” iz Banjaluke.

“Trenutno, EU u BiH, i njene aktivnosti govore o jednoj praktično potpunoj nemoći i nezainteresovanosti prije svega, jer sve članice EU moraju da zajednički donesu bilo kakvu odluku koja se tiče BiH”, smatra Trifunović.

On ističe da je Mađarska konkretno rekla da podržava Milorada Dodika kao nekoga ko je izabran od građana, te da mimo njih ima još zemalja koje ne žele da se miješaju, samo to javno ne govore.

Trifunović upozorava da u RS “ulazi sve manje međunarodne pomoći”, te da će sa usvajanjem novih zakona, kao što je najavljeni zakon o “stranim agentima”, prestati i pomoć za civilni sektor iz inostranstva.

“Te pomoći je sve manje i manje, mi više nismo u fokusu, to je sad Ukrajina. Dugo već BiH nije u fokusu, a tek sad nije”, istakao je Trifunović.

Dodaje da taj tip “tihih” sankcija, koje nisu razglašene u javnosti, ali su oličene u sve manjem prilivu finansija, “mnogo više pogađaju od paušalnih odluka, koje bi se eventualno donijele na EU nivou”.

Kaže da Dodik ocjenjuje da su sredstva koja dobija iz EU “tako mala da njemu nisu ni neophodna”, te da je zato spreman da ih rizikuje, da ne bi morao da “trpi političke minuse zato što dobija neki novac od Evrope”.

Njemačka odustala od projekata

Najveći spoljnotrgovinski partner Bosne i Hercegovine, Njemačka, koja je i jedan od najvećih investitora u RS, početkom avgusta je odlučila da obustavi četiri infrastrukturna projekta u ovom entitetu.

Tada je iz Ambasade Njemačke u BiH saopšteno da su odustali od projekata zbog nastavka “secesionističke politike tog entiteta i njegovog predsjednika Milorada Dodika”.

Ukupna vrijednost projekata od kojih su Nijemci odustali iznosi 105 miliona evra.

Među njima je i izgradnja vjetroelektrane “Hrgud” u Berkovićima na jugu BiH, za koju je Njemačka preko svoje razvojne banke prvobitno obezbijedila 60 od potrebna 64 miliona.

Projekti su privremeno zaustavljeni još u aprilu 2022., nekoliko mjeseci nakon što je Narodna skupština RS donijela odluke o vraćanju nadležnosti sa državnog nivoa i stvaranja vlastitih institucija.

Aleksandar Trifunović ističe da je ovo jedan od mehanizama kojima pojedinačne članice EU mogu izvršiti pritisak na Dodika.

“EU ne može neki zajednički zaključak koji se tiče sankcija bilo kom političaru ili entitetu donijeti. Ono što mogu, i što čine, i ovo što Njemačka radi, je uskraćivanje određene pomoći, i potpuni prekid saradnje”, naglasio je Trifunović.

Objavljeno u decembru 2021.
Objavljeno u decembru 2021.

Mađarska prepreka sankcijama EU

Ideja o evropskim sankcijama protiv Dodika postoji već duže vrijeme, ali im je ključni protivnik Mađarska.

Još u decembru 2021. Njemačka je predložila da EU uvede sankcije protiv Dodika, ali je protiv toga u javnosti istupio mađarski premijer Viktor Orban.

Mađarski ministar spoljnih poslova Peter Sijarto (Peter Szijjarto) tada je rekao da će Budimpešta iskoristiti veto, ukoliko EU predloži sankcije za Dodika.

Mjesec dana prije ovih izjava, Orban je bio u privatnoj posjeti Dodiku, u Laktašima kod Banjaluke.

(S lijeva na desno) Dodik (tadašnji član Predsjedništva BiH), Radovan Višković (predsjednik Vlade Republike Srpske), mađarski premijer Viktor Orban i šef diplomatije Mađarske Peter Sijarto, u Laktašima blizu Banjaluke, 6. novembar 2021.
(S lijeva na desno) Dodik (tadašnji član Predsjedništva BiH), Radovan Višković (predsjednik Vlade Republike Srpske), mađarski premijer Viktor Orban i šef diplomatije Mađarske Peter Sijarto, u Laktašima blizu Banjaluke, 6. novembar 2021.

Nakon toga, počela je prisnija ekonomska saradnja RS i Mađarske.

Budimpešta je pomogla ovaj bh. entitet sa 100 miliona evra, namijenjenih kupovini poljoprivrednih mašina, isključivo mađarske proizvodnje.

Planirana je izgradnja solarne elektrane kod Trebinja, na jugu BiH, a njen većinski vlasnik će biti kompanija “Lugos Renewables” iz Budimpešte.

Krajem prošle godine, RS se zadužila kod Izvozno-uvozne banke Mađarske za 100 miliona evra, a kredit kod iste banke vrijedan 30 miliona evra, namijenjen finansiranju budžetskog deficita, podignut je početkom septembra ove godine.

RSE

Podijelite ovaj članak
Facebook
Twitter
LinkedIn
Email
VIŠE IZ KATEGORIJE
VEZANI ČLANCI
“Novinari u BiH nastavljaju raditi u okruženju koje guši te ima loše uslove za rad.” ...
Republika Srpska i Srbija su vjerovatno jedina dva preostala mjesta u Evropi u kojima određeni političari koketiraju sa Rusijom, održavaju otvorene kontakte sa tamošnjim režimom,...
Jer, ako se BiH vojska raspadne – što onda? Što će učiniti Hrvatska? Hoće li još jednom, kao i 1993., sramotno zajahati secesionistički val, ili...
Istraživanje je sproveo Joint Research Council, a procenjena smrtnost usled drugih oblika zagađenja (ozon i azot-oksid) takođe je višestruko veća od evropskog proseka...